जिवाणू व जैविक बुरशीबाबत माहिती.

*जिवाणू व जैविक बुरशीबाबत माहिती* :---
    *******************************

*नत्र स्थिर करणारे जिवाणू* :---
     **********************

यात चार प्रकारचे नत्र स्थिर करणारे जिवाणू आहेत.

हे हवेतील मुक्त नत्र शोषून घेवून पिकांना उपलब्ध करून द्यायचे काम करतात.

1] *सहयोगी जिवाणू*:--
       ***************

*अॅसिटोबॅक्टर आणि रायझोबियम* यांचा
------------------         -----------------   

समावेश होतो.

यांना नत्र स्थिर करण्यासाठी रोपांची गरज असते.

हे रोपांच्या मुळात शिरून मुळावर गाठी निर्माण करतात व त्याद्वारे नत्र स्थिर करतात.

2] *सह-सहयोगी* :--
       *************

या पध्द्तीत जिवाणू *अझोस्पायरीलम* मुळामध्ये प्रवेश करून नत्र स्थिर करतात.

3] *असहयोगी* :---
       **********

या प्रकारात जिवाणू *अॅझोटोबॅक्टर* जमिनीत स्वतंत्र राहून नत्र स्थिर करतात.

*यांच्या वापरामुळे रासायनिक खतामध्ये 25-30% बचत होते.

**प्रमाण :---
  *******

२ मिली प्रति एकर.

*स्फुरद विरघळवणारे जिवाणू :---*
     *************************

स्फुरद विरघळवणारे जिवाणू *बॅसिलस मॅगाटेरीयम व्हार फाॅस्फरियम* हे जमिनीतून सेंद्रिय कर्बावर जगून वाढीदरम्यान सेंद्रिय आम्ल तयार करून जमिनीतील फाॅस्फरस विरघळवण्याचे कार्य करून पिकांना उपलब्ध करण्याचे काम करतात.

*यांच्या वापरामुळे मुळांची वाढ होण्यास मदत होते.

तसेच वाढ होणारे हार्मोन तयार करतात.

*यांच्या वापरामुळे रासायनिक खतांची 25-30% बचत होते.

**प्रमाण :---
   *******

 प्रति एकर.

*पोटॅश सोल्युबलायझिंग बॅक्टेरिया*:---
     *****************************

हे जिवाणू *फ्रच्युरिया ऑरेन्शिया* जमिनीत वाढ होत असताना जमिनीतील पोटॅश विघटन करण्याचे काम करतात व पोटॅश जमिनीत उपलब्ध स्वरूपात पिकांना पुरवितात.

*यामुळे पिकांचे उत्पादन, रोगप्रतिकारशक्ती, रंग, साठवणूक क्षमता वाढते.

*यामुळे रासायनिक खतांची 25-30% बचत होते.

**प्रमाण :---
   ******

२ मिली प्रति एकर.

***स्फुरद विरघळवणारे जिवाणू :---
     ************************

हे जिवाणू *थायोबॅसिलस थायोक्सीडन्स्* हे जमिनीतील स्थिर सल्फर विद्राव्य करून पिकांना उपलब्ध करून द्यावयाचे काम करतात.(सल्फेट फाॅर्म)

या प्रक्रियेला ऑक्झीडेशन प्रोसेस म्हणतात.

*2S + 3O2 + H2O --> 2H2SO4*

*या जिवाणूमुळे जमिनीचा जास्त पी.एच कमी करण्यास मदत होते.

*यामुळे पिकांच्या फळांची गोडी, रंग येण्यास मदत होते.

**प्रमाण :---
   *******

 प्रति एकर.

***पॅसीलोमायसीस :---
     ***************

*ही बुरशी पॅसीलोमायसीस लिलॅसीनस ही सुत्रकृमीच्या संपर्कात येताच ( अंडी, कोष, अळी) त्यांचे बीजाणू अंकुरतात आणि त्यांना पॅरालिसीसचा अॅटॅक येऊन त्यांचा मृत्यू होतो.

*सूत्रकृमीमुळे मध्यम आकाराच्या गाठी तयार होऊन मुळाच्या अन्नद्रव्य शोषून घेण्याच्या प्रक्रियेत अडथळा आणतात.

*सूत्रकृमीच्या प्रामुख्याने डाळींब, संत्रा, द्राक्ष, बोर, टोमॅटो, वांगी, भाजीपाला इ. पिकांवर आळून येतो.

**प्रमाण :---
   ******

जमिनीतून २मिली  प्रति एकर.

*व्हर्टीसीलीयम* :---
    *************

*ही व्हर्टीसीलीयम लेकॅनी बुरशी असून ती रस शोषणाऱ्या किडीच्या संपर्कात येताच त्यांचे बीजाणू अंकुरतात व कीटकांच्या शरीरात प्रवेश करून आतील जीवनरसावर वाढतात.

त्यामुळे किडीच्या चयापचायातील संप्रेरके नष्ट होतात.

ज्यामुळे किडीला अंपगत्व येऊन किडीचा मृत्यू होतो.

*रस शोषणाऱ्या किडी, मावा, तुडतुडे, पांढरी माशी, फूल किडे, मिलीबग इ.यांच्या नियंत्रणास वापरण्यास योग्य आहे.

**प्रमाण :---
   *******

*फवारणी----  २ मिली १०० लिटर. पाण्यासाठी

*जमिनीतून---- २मिली  एकर.

*बिव्हेरीया बॅसीयाना* :---
    *********

*ही बुरशी बिव्हेरीया बॅसीयाना किडीच्या संपर्कात येताच त्याचे बिजाणू अंकुरतात व कीटकाच्या शरीरात प्रवेश करून आतील जीवनरसावर वाढतात.

त्यामुळे चयापचयातील संप्रेरके नष्ट होतात.

त्यामुळे कीडींना अपंगत्व येऊन त्यांचा मृत्यू होतो.

*हे कठीण कवच असलेल्या किडीवर अत्यंत प्रभावी नियंत्रण करते.

बोंडअळी, शेंडअळी, उडद्या, हिरवी अळी, फळ पोखरणारी अळी, हुमणी इ.

**प्रमाण :---
   ******

*फवारणी ---- 2 मिली 100 लीटर पाण्यासाठी

*जमिनीतून ---- 2 मिली एकर.

*मेटाॅरायझीयम* :---
     *************

*ही बुरशी मेटाॅरायझीम अॅनीसोप्ली किडीच्या संपर्कात येताच त्यांचे बिजाणू अंकुरतात व कीटकांच्या शरीरात प्रवेश करून आतील जीवन रसावर वाढतात.

त्यामुळे चयापचयातील संप्रेरके नष्ट होतात.

त्यामुळे किडींना अपंगत्व येऊन त्यांचा मृत्यू होतो.

*हे वाळवी, हुमणी, खोडकिडी, मिलीबग, पांढरी माशी इ. करिता अत्यंत प्रभावी नियंत्रण करते.

**प्रमाण :---
  *******

*फवारणी ---- २ मिली १०० लिटर. पाणी

*जमिनीतून ---- २ मिली प्रति एकर.

*ट्रायकोडर्मा* :---
    ***********

* ट्रायकोडर्मा हारझीरीयम या बुरशी असून या मर, मूळकूज, खोडकूज, फळकूज रोग नियंत्रण करण्याकरिता उपयोग होतो.

*या बुरशी हानीकारक बुरशी ( फायटोप्थोरा, पिथीयम, फ्युजेरियम, स्केलेरेशीयम व रायझोक्टोनिया तंतूभोवती गुंडाळले जातात व त्यातील अन्नद्रव्ये शोषून घेतात.

परिणामी हानीकारक बुरशी मरतात.

या बुरशी काही प्रकारची एनझाईम निर्मिती करतात.

जी हानीकारक बुरशींना प्रतिबंध करतात.

**प्रमाण :---
   *******

*फवारणी* ---- 2 मिली 100 लिटर. पाणी

*जमिनीतून* ---- 2 मिली प्रति एकर

*स्यूडोमोनास फ्लूरोसन्स* :---
    ***********

*हे स्यूडोमोनास फ्लूरोसन्स् सूक्ष्म जिवाणू असून हे एक उत्तम जैविक बुरशीनाशक तसेच पिकवाढ संवर्धक आहे.

*हे अणुजीवजन्य रोग, मर, मूळकुज, करपा, झाॅन्थोमोनास, फळ व पानावरील काळे डाग यावर उपयुक्त आहे.

*हे हानीकारक बुरशीच्या संपर्कात येताच त्याची वाढ झपाट्याने होऊन त्यांच्याभोवती गुंडाळले जातात व त्यातील अन्नद्रव्ये शोषून घेतात.

परिणामी हानीकारक बुरशी मरतात.

**प्रमाण :---
  *******

*फवारणी* ---- 2 मिली 100 लिटर.

*जमिनीतून* ---- 2 मिली  प्रति एकर.

***बॅसिलस सबटीलीस *:---
    *********

*हे बॅसीलस सबटिलीस हे सूक्ष्म जिवाणू असून ते एक अत्यंत प्रभावी बुरशीनाशक आहे.

*अणुजीवजन्य रोग, मर, मूळकुज, पानावरील करपा, झाॅन्थोमोनास, फळ व पानांवरील काळे डाग यावर चांगले प्रभावी आहे.

*हे हानीकारक बुरशीच्या संपर्कात येताच त्यांची वाढ झपाट्याने होऊन त्यांच्याभोवती गुंडाळले जातात व त्यातील अन्नद्रव्ये शोषून घेतात.

परिणामी हानीकारक बुरशी मरतात.

याच्या वापरामुळे पिकांमध्ये वाढ संवर्धक एन्झाईम् तयार होण्यास मदत होते.

**प्रमाण :---
  *******

*फवारणी* ---- 2.5 ग्राम  प्रति लिटर

*जमिनीतून* ----1 किलो प्रति

*मायकोरायझा :---*  *Vam*
    *************

* ही व्हॅसीकुलर अरबूसक्युलर मायकोरायझा बुरशी असून हे वनस्पतीच्या मुळांमध्ये सहयोगी जीवन जगत असतात.

* मायकोरायझा हे मुळांच्या आत तसेच बाहेर राहून मुळातील अन्नद्रव्य, कार्बोहायड्रेटस्, अॅमिनो अॅसिड, व्हिटाॅमीन शोषून घेतात.

त्याबदल्यात ते मुळांना फाॅस्फरस, झिंक, पाणी इ. वाहून नेऊन देण्याचे काम करतात.

* या बुरशीमुळे जमिनीतील हानीकारक बुरशी, निमॅटोड, पाण्याचा ताण यांना प्रतिबंध करते.

* या बुरशीमुळे मुळांची वाढ होण्यास मदत होते.

**प्रमाण :---*
  *******

सर्व पिके ---- 100 ग्राम प्रति एकर.